4 Ağustos 2015 Salı

Cumhuriyet'in İlk Kadın Milletvekilleri -2

Yeni Adam

Huriye Öniz Baha

1887’de İstanbul’da doğmuştur. İlk ve ortaöğrenimini Leylî Sanayi Mektebi’nde yaptıktan sonra hususi tahsil görerek Bursa Amerikan Mektebi’nde Türkçe öğretmenliği yapmıştır. Daha sonra Londra Üniversitesi’nin kadın kısmı olan Bedford Koleji’nde Pedagoji öğrenimi görmüştür. 9 Ekim 1912’de İstanbul İnâs İdadîsi Fennî Terbiye öğretmenliğine başlamış ve 22 Aralık 1912’de bu görevden istifa etmiştir. 7 Ocak 1913’te İstanbul Dârülmuallimât Terbiye öğretmenliğine atanmıştır. Balkan Savaşları sırasında yerinden yurdundan ayrılan muhacirlere açılan kurslarda ders vermiş, her türlü hayır işlerinde çalışmış, Hilâliahmer’in açtığı kursa giderek gönüllü hastabakıcı olmuştur. 14 Eylül 1914’te açığa alınan Öniz, 16 Kasım 1926’da Beyoğlu 3. Rum Okulu öğretmenliğine atanmıştır. 3 Ekim 1928’de Haydarpaşa Musevi Okulu, 6 Mart 1929’da Galata Musevi Erkek Okulu, 12 Kasım 1929’da Hasköy İtalyan (Kaltayam) Okulu’nda öğretmenlik yapmıştır.Hastalığı dolayısıyla Hasköy İtalyan Okulu’ndan istifa etmiş ve 12 Ocak 1933’de Feriköy Menemetayan (Menemetciyan) Okulu’nda öğretmenliğe başlayarak tekrar mesleğine geri dönmüştür. 13 Şubat 1934’te Yeniköy Rum Okulu’na Türkçe öğretmeni olarak atanmış ve milletvekili seçilene kadar bu görevi sürdürmüştür.

8 Şubat 1935 seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi tarafından milletvekili adayı olarak gösterilmiş ve 629 oy alarak V. dönem Diyarbakır milletvekilliğine seçilmiştir.

Öniz, İstanbul’da toplanan 12. Uluslararası Kadın Kongresi’ne ve 24-31 Ağustos 1936 tarihleri arasında toplanan Üçüncü Türk Dil Kurultayı’na da katılmıştır.

Siyasi hayatı V. dönemle sınırlı kalan Huriye Öniz, 23 Haziran 1939’da İtalyan Lisesi ve Ticaret Lisesi, 2 Haziran 1946’da Erenköy Kız Lisesi, 30 Ekim 1946’da Beyoğlu Kız Lisesi Türkçe öğretmenliğine atanmıştır. İngilizce ve Rumca bilen Öniz, “Köprüaltı Çocukları” adlı bir eser de yazmıştır. 2 Kasım 1950’de vefat etmiştir.

Fatma Şakir Memik

1903’te Safranbolu’nun Akviran köyünde doğmuştur. İlköğrenimine Safranbolu’da başlayan Memik, 8 yaşında babasıyla birlikte İstanbul’a yerleşmiştir. Burada Bayezid’deki İnâs Numune Mektebi’nde ve Bezmiâlem Valide Sultan Mektebi’nde eğitim görmüştür. 1923 yılında liseyi bitirerek İstanbul Dârülfünu’na girmiş ve 1929’da Tıp Fakültesi’nden birincilikle mezun olmuştur. 1929-1931 yılları arasında Vakıf Gureba Hastanesi’nde dahiliye ihtisası yapmıştır. 31 Ocak 1932-6 Ekim 1932 tarihleri arasında Heybeliada Sanatoryumu’nda asistanlık yapmıştır. 9 Ekim 1932’de Gureba Hastanesi asistanlığına geçmiştir. Ancak 1 Haziran 1933’te buradan ayrılmıştır. 1934 yılında Gureba Hastanesi’ndeki imtihanı geçerek dahiliye uzmanı olduktan sonra 1935’te Gureba Hastanesi poliklinik şefi olmuştur. Aynı zamanda Cumhuriyet Halk Fırkası Eminönü Kaza Merkezi Heyeti idare asil üyesi ve vilayet merkezi yedek üyeliğinde de bulunmuştur. 1931 yılından itibaren Topkapı Fukaraperver Heyeti idari üyesi ve bu kuruluşun fahrî doktorluğu görevini de işinden arta kalan zamanlarda yapmıştır. 

Fatma Memik, 8 Şubat 1935 seçimlerinde V. dönem Edirne milletvekili olarak TBMM’ye girmiştir. VI. ve VII. dönemlerde de Edirne’den milletvekilliğine seçilen Memik, milletvekilliğinin yanı sıra hayır işlerinde ve kültürel faaliyetlerde de yer almıştır. İstanbul’da ismi “para almayan doktor, fakirlerin anası doktor” diye çıkmıştır.

1947-1949 yılları arasında Ankara Numune Hastanesi dahiliye uzmanlığı, 1950-51 yıllarında İstanbul İşçi Sigortaları Beşiktaş Dispanseri dahiliye uzmanlığı görevlerinde bulunmuştur. 1951’den 1968’e kadar Şişli Çocuk Hastanesi dahiliye poliklinik şefliği görevini yürütmüş ve 1968’de emekliye ayrılmıştır. Fransızca bilen Memik, 9 Şubat 1991’de vefat etmiştir.

Nakiye Elgün

1882’de İstanbul’da doğmuştur. 

Hayatını eğitim çalışmaları ve eğitim harici çalışmaları diye iki kısımda inceleyebiliriz.

4 yaşında girdiği Rehberi Marifet adındaki hususi bir okulda eğitim görmüştür. 1901’de İstanbul Kız Muallim Mektebi’nden mezun olduktan sonra aynı okulda muallim muavini ve daha sonra da müdür muavini olarak çalışmıştır. 1908’de II. Meşrutiyet ilan edildikten sonra Kız İdadisi’ne tayin edilmiştir. Bu idadinin leylîye çevrilmesi sırasında Maarif Nezareti’yle çıkan bir prensip ihtilafından dolayı görevinden 1914’te istifa etmiş ve 1914-1917 yılları arasında Vakıf Mektepleri’nin ıslahı ve düzenlemesiyle uğraşmıştır. 1917’de Feyziye Lisesi müdürlüğüne tayin olmuş ve daha sonra buradan istifa ederek bir yıl dinlenmiştir. 1929’da tekrar çalışma hayatına dönen Elgün, İstanbul Kız Lisesi müdürlüğüne tayin edilmiştir. 1930’da kadınlara belediye ve il genel meclisine seçilme hakkı verilince öğretmenlikten ayrılarak İstanbul Meclis-i Umumî üyeliğine girmiştir. Meclis Daimi Encümeni üyeliğine seçilerek bu görevi dört yıl yapmıştır. 1934 seçimlerinde yine İstanbul Umumi Meclisi ve Daimi Encümeni’ne seçilmiştir ve bu görevi milletvekili olana kadar sürdürmüştür.

Nakiye Elgün, eğitim çalışmalarını sürdürürken eğitim harici çalışmalarda da faal bir şekilde yer almıştır. 1912’de kurulan Türk Ocağı’na girerek Türk halkının haklarını savunmaya çalışmıştır. II. Meşrutiyet ilan edildikten sonra Türk kadınına ilmi ve içtimai alanda yardım amacıyla kurdukları Teali Nisvan Cemiyeti’nde katiplik görevinde bulunmuştur. I. Dünya Savaşı sırasında Hilâliahmer’de çalışmıştır.

21 Mayıs 1919’da üç bine yakın öğretmen Darülfünun’da toplanarak İzmir’in işgalini kınamışlardır. Bu toplantıda Nakiye Hanım, Avrupalıların medeniyetten uzak bir adalet anlayışına sahip olduklarını anlatarak Türk kadınının haksız işgal ve adil olmayan uygulamalara erkeklerle birlikte karşı koyacağını söylemiştir.

13 Ocak 1920 tarihinde Sultanahmet Meydanı’nda İstanbul’un işgalini protesto etmek için düzenlenen mitingde Nakiye Hanım, halkın milli duygularını coşturan bir konuşma yapmıştır.

Kurtuluş Savaşı başladıktan sonra savaşta kimsesiz ve yardımsız kalan aileleri korumak amacıyla Şehid Ailelerine Yardım Cemiyeti adıyla bir cemiyet kurmuştur. Kurtuluş Savaşı sonunda görevinin bittiği kanısıyla bu cemiyet dağıtılmıştır. Anadolu Muallimler Cemiyeti başkanlığı da yapan Elgün, savaş bittikten sonra Ankara’da kurulan Türk Tayyare Cemiyeti’nin İstanbul şubesinin açılışında görev almış ve bu şubenin başkanlığını yapmıştır. Yaptığı hizmetlerden dolayı İstanbul Teyyare Cemiyeti, Nakiye Hanım’a altın madalya vermiştir. İktisat ve Tasarruf Cemiyeti İstanbul şubesinin tesisinde görev almıştır. Milletvekili seçilene kadar ise Halkevleri İstanbul Şubesi İdare Heyeti fahrî muhasiplik ve Halk Dershaneleri kolunda başkanlık yapmıştır. 

5 Aralık 1934 tarihinde kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı verildiği zaman kadınların yaptığı kutlamalarda Nakiye Hanım da faal bir şekilde yer almıştır.

8 Şubat 1935 seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi tarafından milletvekili adayı olarak gösterilmiş, 870 oy alıp V. dönem Erzurum milletvekili olarak TBMM’ye girmiştir.

VI. ve VII. dönemlerde de Erzurum’dan milletvekili seçilen Nakiye Elgün, Topkapı Fakirlere Yardım Kurumu başkanlığı yapmıştır. 23 Mart 1954 tarihinde vefat etmiştir.

Fakihe Öymen

1900’de İşkodra’da doğmuştur.

İlköğrenimini İstanbul’da Koca Mustafa Paşa İlk Mektebi’nde, orta öğrenimini sınavla girdiği İstanbul Kuz Muallim Mektebi’nde, yüksek öğrenimini de İstanbul Dârülfünunu’nda Coğrafya şubesinde yapmıştır. 1922’de Kandilli Kız Lisesi Coğrafya öğretmenliğine atanmıştır. 1923’te Bursa Kız Muallim Mektebi’nde Tarih, Coğrafya öğretmeni olmuş, bir sene sonra da aynı okulun müdür muavinliği görevine tayin edilmiştir. 1931 yılına kadar bu iki görevi birlikte yürütmüştür. 1931’de Ankara Türk Maarif Cemiyeti’nin Bursa’da açtığı Kız Lisesi’nde müdür olmuştur. Bu görevi milletvekili seçilene kadar sürdürmüştür.

8 Şubat 1935 seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi tarafından milletvekili adayı olarak gösterilmiş ve 1625 oy alıp V. dönem İstanbul milletvekili olarak meclise girmiştir. 

VI. ve VII. Dönemlerde de İstanbul’dan, VIII. dönemde ise Ankara’dan milletvekili seçilen Fakihe Öymen, 6 Nisan 1983 tarihinde vefat etmiştir.

Benal Nevzat İştar Arıman

1903’de İzmir’de doğmuştur. İlköğrenimini İzmir’in ünlü eğitimcisi Yusuf Rıza Efendi’nin kurduğu Bedreka-yı İrfan adlı özel bir okulda, orta tahsilini de İzmir Dame de Slom Fransız okulunda tamamlamıştır. 1922’de Paris’te Sorbonne Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ne girmiş ve burayı dört yılda bitirmiştir. Yüksek öğrenimi sırasında Paris’te bulunan ünlü Jöntürklerden olan amcası Refik Nevzat, Benal Nevzat’a yardımcı olmuştur. 1926 yılında Türkiye’ye dönmüştür.

Hilâliahmer (Kızılay), Himaye-i Etfâl (Çocuk Esirgeme Kurumu), Verem Mücadele Cemiyeti, aşevleri gibi hayır derneklerinde üye olarak çalışmış, 1926’da Cumhuriyet Halk Partisi’ne İzmir’de partinin ilk kadın üyesi olarak kaydolmuş ve dört sene partinin Vilayet İdare Heyeti’nde üye olarak çalışmıştır. 1930 ve 1934 yılları arasında Belediye Meclisi üyeliği yapmıştır. Böylece İzmir’de Belediye Meclisi’ne seçilen ilk kadın üye olmuştur. 1932-1934 yılları arasında İzmir Halkevi’nin Dil-Tarih-Edebiyat komitesinde çalışmıştır. Siyasi, sosyal ve kültürel faaliyetlerin yanında yazı hayatını hiç ihmal etmeyen Benal Nevzat’ın 1926-1932 yılları arasında Hizmet’te, 1927-1929 yılları arasında Ahenk’te, 1927-1928 yılları arasında Fikirler Dergisi’nde, 1929-1934 yılları arasında Anadolu’da ve 1932’de Halkın Sesi’nde yayınlanmış şiir, hikaye, makale ve çevirileri bulunmaktadır. 1931’de Tokadîzade Şekib’in başkanlığında kurulan Edebiyat Cemiyet’inde de yer alan Benal Nevzat’ın az sayıda olmakla birlikte İzmir basınında 1934 sonrasında şiir ve makale yayınlamıştır.

8 Şubat 1935 seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi tarafından milletvekili adayı olarak gösterilmiş ve 1155 oy alarak V. dönem İzmir milletvekili olarak TBMM’ye girmiştir. V. dönem boyunca İktisat Encümeni’nde görev yapmıştır. 

VI., VII. ve VIII. dönemlerde de İzmir’den milletvekili seçilen Benal Nevzat, Fransızca ve Rumca bilmektedir. Kara Osman (1973) adlı bir piyes, Aytım (1974) adlı bir şiir kitabı yayınlanmıştır. 19 Temmuz 1990 tarihinde vefat etmiştir.

Ferruh Güpgüp

1891’de Kayseri’de doğmuştur. İlkokuldan sonra özel eğitim görmüştür. Çocukluğu daha çok Kayseri’de geçmiş ve babasının mutasarrıf olması dolayısıyla Gümüşhane’de bulunmuştur. Uzmanlık alanı musiki, biçki ve dikiştir. Ahmet Mithat Bey’in Şam Valiliği’nden emekli olarak İzmir’e gitmesi ve orada yerleşmek istemesi üzerine Kayseri’de bulunan aile oraya doğru yola çıktıklarında Uluşkışla’dan bindikleri tren Konya yolunda sabotaja uğramıştır. Annesi ve 26 yaşındaki ağabeyi Feridun bu kaza sırasında yaşamlarını yitirmişlerdir. Ferruh Hanım ise yaralı olarak kurtulmuştur. Konya Askeri Hastanesi’nde gördüğü altı aylık tedaviden sonra babasıyla İzmir’e yerleşmiştir. İzmir’in işgalinden sonra yeniden Kayseri’ye dönmüşlerdir. Kendisi biçki-dikiş konusunda yoğun bir bilgiye sahip olduğundan hem çevresindeki kadınları eğitmiş ve Bağımsızlık Savaşı içinde bulunduğundan hem de Kayserili hanımlarla el ele vererek cepheye yollanmak üzere giyim eşyası sağlanmasında yoğun çaba harcamıştır. Kadınlara belediye seçimlerinde seçme ve seçilme halkı verilince Cumhuriyet Halk Partisi’nin Kayseri Vilayet İdare Heyeti ile Belediye Meclis üyeliğinde bulunmuştur.

8 Şubat 1935 seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi tarafından milletvekili adayı olarak gösterilmiş ve 690 oy alıp V. dönem Kayseri milletvekili olarak meclise girmiştir. Dönem boyunca Divan-ı Muhasebat Encümeni’nde çalışmıştır. İstanbul’da toplanan 12. Uluslararası Kadın Kongresi’ne katılmıştır.

Arapça ve Farsça bilen, Türk Sanat Musikisi eğitimi gören Ferruh Güpgüp, piyano çalmayı biliyordu. Son yıllarını İstanbul Moda’da geçirmiştir. 18 Nisan 1951’de vefat etmiştir.

Kaynak
Türkiye'de İlk Kadın Milletvekilleri, Sibel DUROĞLU (Yüksek Lisans Tezi)

Related Posts with Thumbnails Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...