16 Nisan 2016 Cumartesi

Birinci Dünya Savaşı Öncesi Türk Havacılığı

Türk havacılığı

Osmanlı'da askeri havacılık Avrupa'yla eş zamanlı olarak gelişme göstermiştir. Öyle ki, Osmanlı havacılık çalışmaları bütün Balkan ülkelerinden ve Rusya'dan önce başlamıştır. 

Osmanlı topraklarında ilk uçaklı uçuşu, Baron de Catters gerçekleştirmiştir. "Voison" adlı uçağıyla 2 Aralık 1909'da İstanbul semalarında süzülen Baron, Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa'yı ziyaret etmiş, Paşa da bir komisyon kurarak uçuşların ve uçakların incelenmesini istemiştir.

Voison uçağı 1909

Osmanlı Genelkurmayı havacılık konusunda bilgi toplamak için 1911'de iki subayını Avrupa'ya göndermiştir.

Mahmut Şevket Paşa havacılıkla çok ciddi olarak ilgilenmiştir. Bu çerçevede Genelkurmay Başkanlığının 2. Şube görevlilerinden Süreyya (İlmen) Bey'i havacılık teşkilatlanmasıyla görevlendirmiştir. 

1 Haziran 1911'de Harbiye Bakanlığı Fen Kıtaları Müstahkem Genel Müfettişliğinin kurulmasıyla Türk ordusu içinde hava kuvvetlerinin temeli atılmıştır. 

1911 Türk Hava Kuvvetleri

Trablusgarp Savaşı Döneminde Türk Havacılığı

29 Eylül 1911'de Trablusgarp Savaşı başladığında İtalyan ordusunun 28 uçak ve 2 yönlendirilebilir balondan oluşan bir hava gücü vardır. Buna karşın Osmanlı'nın hiç havacı gücü yoktur. Bu nedenle Osmanlı, savaş sırasında 2 uçak bulup yabancı pilotlar kiralamıştır. Ancak son anda uçakların Trablusgarp'a sevkinde yaşanan olumsuz gelişmeler üzerine, Osmanlı bu savaşta uçak kullanamamıştır.

Osmanlı, Trablusgarp Savaşı'nda uçak kullanamasa da bir İtalyan uçağını düşürmeyi başarmıştır. Böylece Türk ordusu, havacılık tarihinde yerden açılan ateşle uçak düşüren ilk ordu olarak tarihe adını yazdırmıştır.

15 Mart 1912'de, Osmanlı Genelkurmayı sipariş ettiği ilk keşif uçaklarına sahip olmuştur. Bu ilk Türk uçakları, ilk kez 27 Nisan 1912'de Türk semalarında uçmuştur. Eğitimlerini tamamlayıp yurda dönen Feza ve Kenan beyler uçmaya başlamıştır.
Pilot Feza Bey
Pilot Feza Bey
Balkan Savaşları öncesinde Osmanlı'nın elinde 2 Deperdüssen, 5 REP (Fransız), Bileryo, 2 Bristol (İngiliz) ve 2 Mars DFWs (Alman), Nieuports ve Harlan'dan oluşan bir hava gücü vardır.

1912 Rep Harlan Uçağı

Bu uçaklar yabancı pilotlarca kullanılmıştır. Uçaklar için Albay Süreyya Bey komutasında İstanbul Yeşilköy'de bir askeri havaalanı kurulmuştur. Pilotlar İstanbul'da yetiştirilmeye başlanmıştır. 3 Temmuz 1912'de de Yeşilköy Tayyare Okulu açılmıştır. Okulun ihtiyaçlarını karşılamak için halkın bağışlarından yararlanılmıştır.

Yeşilköy Tayyare Okulu 3 Temmuz 1912'de açıldı

Hükümet ekimde Almanya'dan iki Bristol "bi Planes" bombalama aygıtları ve iki torpil şeklinde bomba, altı el bombası ve iki Alman teknisyen istemiştir. Bu iki Alman teknisyen, 8 pilot eğitmiştir. Ancak bu pilotlar yalnız başlarına uçacak düzeye gelmeden Balkan Savaşları patlak vermiştir.

Balkan Savaşları Döneminde Türk Havacılığı

Balkan Savaşı'nda Osmanlı uçağı

1912 1. Balkan Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin hava gücü, Fransa'da eğitilmiş 2 pilot ve yurt dışından satın alınmış 17 uçaktan oluşmuştur. 

Osmanlı Devleti, uçakları ilk defa 2. Balkan Savaşı'nda keşif ve bombardıman amaçlı kullanmıştır. Örneğin bu sırasında Üsteğmen Fethi Bey, "Osmanlı" adlı uçağıyla düşman hatları üzerinde bir saati aşkın keşfinde düşmanın yeni bataryalarını tespit etmiş, Çatalca Muharebeleri öncesinde de Feza ve Kenan beyler, Silivri civarında ateşe maruz kalmalarına rağmen iki saat süreyle keşif yaparak önemli bilgiler toplamıştır.

Mayıs 1913'te kurmay subayların rasıt (gözlemci) olarak yetiştirilmesi ve bağımsız bir rasıt (gözlemci) sınıfının teşkilatlandırılması için emir yayımlanmış ve havadan gözetleme ve eğitim programı oluşturulması için bir talimatname hazırlanmıştır.

6 Mart 1913 tarihli bir emirle Türk uçaklarının kanat altlarına milliyeti gösterme amacıyla ay yıldız çizilmiştir ki, bu dünya havacılığında bir ilktir. 

ay yıldızlı Türk uçağı

Balkan Savaşları sırasında maddi ve manevi büyük sıkıntılar çeken Osmanlı Devleti, hazinede uçak alacak para olmadığı için halktan yardım toplamaya karar vermiştir.

Mahmut Şevket Paşa, hava gücünü artırmak için "Tayyare İanesi" kampanyası başlatmıştır. Mahmut Şevket Paşa 30, Sultan Reşat da 1000 altınla kampanyaya destek vermiştir.  Bu paralarla alınan uçağa "Osmanlı" adı verilmiştir. Serasker Rıza Paşa da kendi parasıyla alıp orduya bağışladığı uçağa "Vatan" adını koymuştur. Mısırlı Prens Celalettin de "Prens Celaleddin" adını verdiği bir uçak satın alıp orduya vermiştir. Yardım paralarıyla alınan ilk uçaklara "Meşrutiyet" ve "Ordu" adları verilmiştir. Halkın bağışlarıyla 103.483 Frank'a "Muavenet-i Milliye" adı verilen bir uçak satın alınmıştır. 

Osmanlı Müdafaa-i Hukuk-i Nisvan Cemiyeti üyelerinden Belkıs Şevket Hanım, 1 Aralık 1913'te Pilot Fethi Bey'in kullandığı bir uçakla İstanbul semalarında dolaşmıştır.

Türk havacılığının ilk şehitlerinden Fethi Bey
İlk uçuş yapan Türk kadını olarak havacılık tarihimize geçen Belkıs Şevket Hanım ve Türk havacılık tarihinin ilk şehitlerinden Tayyareci Fethi Bey’in "Osmanlı" adını taşıyan tayyarede uçuş öncesi çekilmiş fotoğrafları
1913'te İstanbul'da bir uçak fabrikası kurulması gündeme gelmiştir. Ancak ne yazık ki, Cumhuriyet dönemine kadar Türkiye'de uçak fabrikası kurulamamıştır.

1914'te Enver Paşa, Fransa'da eğitim görüp yurda dönen ilk pilotlardan olan Fethi, İsmail Hakkı ve Nuri beylerin 2500 kilometrelik İstanbul-Kahire uçuşunu gerçekleştirmelerini istemiştir. 

Enver Paşa, 8 Şubat 1914'te İstanbul Yeşilköy'deki uğurlama töreninde pilotları ve izleyenleri coşturan bir konuşma yapmıştır. Yaveri Mülazım-ı Evvel Sadık Bey'i de Fethi Bey'in yanına refakatçi olarak vermiştir. Bu ikili "Muavenet-i Milliye", Yüzbaşı Nuri ve Mülazım-ı Evvel İsmail Hakkı da "Prens Celaleddin" adlı uçakla Kahire'ye doğru havalanmıştır. Ancak yolda uçakları düşünce Fethi Bey, Sadık Bey ve Yüzbaşı Nuri ilk hava şehitlerimiz olmuştur.


Enver Paşa yine de İstanbul-Kahire yolculuğundan vazgeçmemiştir. Bu sefer de Pilot Salim ve Kemal beyleri bu işle görevlendirmiştir. Bu ikili birkaç başarısız denemenin ardından nihayet 6 Mayıs 1914'te Kahire'ye inmeyi başarmıştır.

Pilot Salim ve Kemal beyler Kahire'de
Pilot Salim ve Kemal beyler Kahire'de
Kaynaklar
Akl-ı Kemal (Atatürk'ün Akıllı Projeleri) 4. Cilt, Sinan MEYDAN
http://www.tibbiyelihikmet.com/2015/04/12/osmanlidan-cumhuriyete-turk-havacilik-mucizesi/
http://www.ucakteknisyeni.com/havacilik/genel-havacilik/207-osmanlida-havacilik.html
http://hezarfendergi.com/osmanli-devletinde-ilk-ucak-ve-trablusgarp/
https://www.hvkk.tsk.tr/tr-tr/Türk_Hava_Kuvvetleri/Hakkımızda/Tarihçe/1911-1918
http://5temmuz2009.blogspot.com.tr/2009/07/smooth-criminal.html

Related Posts with Thumbnails Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...